Susza jest zjawiskiem złożonym. Początkowo mamy do czynienia z suszą atmosferyczną, która następnie może przekształcić się w suszę glebową, nazywaną również suszą rolniczą. Jeśli okres niedoboru opadów nie trwa zbyt długo, a po nim wystąpią odpowiednie opady, skutki tych rodzajów suszy mogą zostać szybko odwrócone.

Problem pojawia się w momencie, gdy okresy bez opadów lub z bardzo niewielkimi opadami trwają długo, a zasoby wód powierzchniowych oraz podziemnych zaczynają się zmniejszać. Wówczas mamy do czynienia z suszą hydrologiczną, a w dalszej kolejności – z suszą hydrogeologiczną. Niestety obecnie znajdujemy się już na etapie suszy hydrogeologicznej, która nadal się pogłębia, mimo występujących opadów. Co prawda czerwiec br. był miesiącem z opadami nieznacznie poniżej normy – suma opadów wyniosła 93% normy z lat 1991–2020 dla tego miesiąca. Taka ilość opadów jest jednak niewystarczająca, aby odbudować zasoby wodne w środowisku. Poniższa mapa opadów pokazuje, że w ciągu doby 7–8 czerwca w niektórych regionach kraju spadło około 10–20 mm deszczu. Niestety, w obliczu istniejących niedoborów wody jest to nadal ilość zbyt mała, aby znacząco poprawić sytuację.

Państwowa Służba Geologiczna zaktualizowała informację o stanie zagrożenia hydrogeologicznego na obszarze kraju na okres od 1.07.2026 r. do 31.07.2026 r. w związku z prognozowanym występowaniem niżówki hydrogeologicznej. Zagrożenie obejmuje województwa: mazowieckie, podlaskie, świętokrzyskie, lubelskie, łódzkie, dolnośląskie, opolskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie, wielkopolskie, kujawsko-pomorskie, zachodniopomorskie oraz pomorskie. Gołym okiem można zauważyć, że poziomy wód w rzekach w zdecydowanej większości kraju utrzymują się w strefach stanów niskich i średnich. Niektóre rzeki, takie jak Bug, Wieprz czy Warta, na wybranych odcinkach prowadzą wodę poniżej minimum okresowego (kolor brązowy na mapie). Stan wody w rzece Warcie w Poznaniu w dniu 8 lipca br. wynosił zaledwie 119 cm i znajdował się w strefie dolnych stanów niskich. Średni dopływ do zbiornika Jeziorsko tego dnia wynosił 14,55 m³/s, natomiast odpływ – 18,25 m³/s.

Wilgotność gleby również pozostaje niewystarczająca niemal na całym obszarze kraju. Na głębokości 7–28 cm w wielu regionach wynosi ona zaledwie około 20–25%. Po ostatnich opadach miejscami nastąpiła niewielka poprawa wilgotności wierzchniej warstwy gleby. Aby jednak woda mogła dotrzeć do głębszych warstw, potrzebne są większe, ale jednocześnie spokojne i długotrwałe opady, które umożliwią jej stopniowe wsiąkanie.

Suszę potwierdzają także raporty IUNG. Aktualizacja z dnia 3 lipca 2026 r., obejmująca okres od 21 marca do 30 czerwca 2026 r., przygotowana na podstawie raportów od pierwszego do piątego dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i kategorii gleb, wskazuje na występowanie zagrożenia suszą rolniczą m.in. dla:

• zbóż jarych (najwięcej w województwach: kujawsko-pomorskim - 100% gmin, mazowieckim - 100% gmin, lubelskim - 98% gmin, lubuskim 90% gmin, łódzkim 80% gmin, pomorskim 74% gmin);
• zbóż ozimych (najwięcej w województwach: kujawsko-pomorskim - 100% gmin, mazowieckim - 99% gmin, lubelskim - 97% gmin, lubuskim - 82% gmin, wielkopolskim - 65% gmin, łódzkim - 70% gmin oraz pomorskim - 62% gmin);
• krzewów owocowych (najwięcej w województwach: lubelskim - 94% gmin, kujawsko-pomorskim - 79% gmin, mazowieckim - 75% gmin, łódzkim - 72% gmin, podkarpackim - 57% gmin );
• truskawek (najwięcej w województwach: kujawsko-pomorskim - 100% gmin, lubelskim - 97% gmin, mazowieckim - 86% gmin, lubuskim - 64% gmin);
• rzepaku i rzepiku (najwięcej w województwach: lubelskim - 97% gmin, łódzkim - 79% gmin, podkarpackim - 65% gmin, mazowieckim - 56% gmin, lubuskim - 40% gmin);
• drzew owocowych (najwięcej w województwie lubelskim - 31% gmin, podkarpackim -15% gmin);
• kukurydzy na ziarno (najwięcej w województwach: lubelskim - 84% gmin, łódzkim - 60% gmin podkarpackim - 45% gmin, mazowieckim - 27% gmin);
• kukurydzy na kiszonkę (najwięcej w województwach: lubelskim - 84% gmin, łódzkim - 60% gmin, podkarpackim - 45% gmin, mazowieckim - 27% gmin);
• roślin strączkowych (najwięcej w województwach: lubelskim - 84% gmin, łódzkim - 60% gmin, podkarpackim - 46% gmin, mazowieckim - 27% gmin).
• tytoń (w województwach: lubelskim - 31% gmin oraz w podkarpackim - 15% gmin);
• warzywa gruntowe (najwięcej w województwach: lubelskim - 31% gmin oraz podkarpackim - 15% gmin).

Podsumowując, w piątym okresie raportowania stwierdzono występowanie zagrożenia suszą rolniczą dla kolejnych upraw – tytoniu oraz warzyw gruntowych. W przypadku pozostałych upraw zasięg występowania suszy uległ dalszemu zwiększeniu.

Mapa przedstawia całkowity zasięg suszy rolniczej na podstawie raportów od pierwszego do piątego okresu raportowania. Na tym etapie nie można jeszcze dokładnie określić rzeczywistych strat w plonach spowodowanych suszą, ponieważ zbiory zbóż jarych dopiero się rozpoczną – najprawdopodobniej w ciągu kilku najbliższych dni. Na pełne żniwa trzeba będzie jeszcze poczekać. Na wysokość i jakość plonów wpływa również wysoka temperatura powietrza. Jeżeli osiąga ona wartości ekstremalne, może negatywnie oddziaływać na rośliny uprawne charakterystyczne dla naszej strefy klimatycznej.

Opracowanie: Marta Ceglarek, Wielkopolska Izba Rolnicza